Bệnh phụ khoa: các bệnh lý của âm hộ
ThS. BS. Lê Võ Minh Hương
P. Công tác xã hội
Âm hộ là một cơ quan sinh dục bên ngoài của phụ nữ. Đây là vùng da có các nếp gấp bao gồm môi lớn (bên ngoài) và môi bé (bên trong).
Khi có bất kỳ thay đổi bất thường nhìn thấy được trên vùng da âm hộ hoặc khi có các cảm giác bất thường như nóng, bỏng rát, ngứa hoặc đau bạn cần đến gặp bác sĩ để kiểm tra.
Thông thường, để xác định bệnh, bác sĩ cần khám phụ khoa và hỏi người bệnh về đặc điểm của các triệu chứng cũng như cách thức vệ sinh hàng ngày. Đôi khi, cần thực hiện một số kiểm tra như xét nghiệm dịch âm đạo hoặc sinh thiết sang thương để khẳng định chẩn đoán.
Các bệnh về da của âm hộ
Tương tự như da ở các vùng cơ thể khác, da vùng âm hộ cũng có thể gặp phải các bất thường bao gồm viêm nang lông, viêm da tiếp xúc, viêm da thần kinh, lichen xơ hóa và lichen phẳng.
Viêm nang lông là một sang thương sưng đỏ tại lỗ chân lông ở vùng môi lớn, thỉnh thoảng bạn sẽ có cảm giác đau tại vị trí viêm. Sang thương viêm thường do vi khuẩn gây ra, tương tự như các trường hợp viêm nang lông tại các vị trí khác của cơ thể. Yếu tố khiến bạn dễ bị viêm nang lông âm hộ có thể kể đến như cạo hoặc tẩy lông thường xuyên. Viêm nang lông thường tự khỏi. Bạn nên lưu ý đến việc vệ sinh cá nhân, mặc quần áo rộng rãi, có thể chượm ấm lên vùng da đó để thúc đẩy nhanh quá trình chữa lành vết thương. Nếu các sang thương viêm to dần lên, khiến bạn đau nhiều hoặc nốt viêm tồn lại lâu không tự biến mất, bạn nên đến gặp bác sĩ phụ khoa để kiểm tra nếu cần điều trị bổ sung.
Viêm da tiếp xúc là tình trạng da bị kích ứng, mẫn đỏ sau khi tiếp xúc với xà phòng, sợi vải hoặc thậm chí là nước hoa. Các triệu chứng có thể bao gồm ngứa, đau, châm chích hoặc bỏng rát. Trường hợp này bạn cần tránh các nguyên nhân gây kích thích để da có thể hồi phục dần. Có thể chườm lạnh và thoa một lớp mỏng dầu dưỡng để giảm kích ứng và bảo vệ da. Hiếm khi có trường hợp nặng cần phải dùng thuốc.
Viêm da thần kinh là hậu quả khi bạn bị viêm da tiếp xúc hoặc một số rối loạn về da khác gây ngứa trong một thời gian dài. Biểu hiện là các mảng da dày lên do động tác gãi ở âm hộ và gây ngứa dữ dội. Chúng có thể ảnh hưởng đến giấc ngủ cũng như chất lượng cuộc sống của người bệnh. Tình trạng này cần được điều trị bằng các loại thuốc đặc hiệu. Bạn nên đến gặp bác sĩ sớm.
Lichen xơ hóa là một tình trạng viêm da, thường gây ngứa, đau khi quan hệ tình dục và dễ gây rách da. Da vùng âm hộ thường mỏng hơn, trắng và nhăn nheo. Các loại thuốc bôi steroid thường được sử dụng để điều trị bệnh lý này. Bệnh nhân bị lichen xơ hóa có nguy cơ phát triển ung thư tế bào biểu mô cao hơn bình thường do đó nên được điều trị và theo dõi định kỳ.
Lichen phẳng là một bệnh lý viêm tự miễn của da thường xảy ra ở niêm mạc miệng nhưng đôi khi nó cũng ảnh hưởng đến da của bộ phận sinh dục. Người bệnh thường bị đau, rát và tiết dịch âm đạo bất thường. Lichen phẳng thường rất khó điều trị và phải theo dõi lâu dài như một bệnh lý mạn tính.
U nang tuyến Bartholin
Các tuyến Bartholin nằm dưới da ở hai bên mép ngoài âm đạo. Chúng có tác dụng tiết ra chất nhờn bôi trơn âm đạo. Khi các tuyến này bị tắc nghẽn, dịch tiết ra không có đường thoát sẽ gây nên các u nang, gây sưng tấy gần lỗ ngoài của âm đạo. U nang tuyến Bartholin thường không gây đau trừ khi chúng bị nhiễm trùng kèm theo. Nếu bị nhiễm trùng, u nang có thể diễn tiến thành áp xe tuyến Bartholin.
Nếu u nang tuyến Bartholin không gây đau, bạn có thể tự theo dõi tại nhà và chườm ấm, tình trạng tắc nghẽn có thể tự khỏi. Nếu nang đã diễn tiến thành áp xe, bạn cần được can thiệp bởi bác sĩ để rạch dẫn lưu ổ áp xe và sử dụng kháng sinh chống nhiễm trùng.
Đau âm hộ mạn tính
Người bệnh có thể mô tả nhiều kiểu đau khác nhau, đau liên tục hoặc từng đợt. Vị trí đau là toàn bộ vùng âm hộ hoặc chỉ khu trú ở một số điểm như tiền đình hoặc âm vật. Nguyên nhân có thể do gen di truyền, tổn thương thần kinh âm hộ, thay đổi hormone, suy yếu cơ sàn chậu, đôi khi do dị ứng với thuốc hoặc hóa chất.
Có nhiều phương pháp điều trị như thay đổi lối sống, chế độ ăn, áp dụng biện pháp chăm sóc cá nhân, nhận tư vấn về tình dục, tập vật lý trị liệu, thuốc hoặc phẫu thuật.
Hội chứng niệu sinh dục tuổi mãn kinh
Là một nhóm các triệu chứng của cơ quan sinh dục gây ra do giảm nồng độ estrogen và các hormone giới tính khác khi người phụ nữ bước vào tuổi tiền mãn kinh và mãn kinh. Sự suy giảm hormone khiến biểu mô và niêm mạc của âm hộ-âm đạo bị mỏng đi, còn được gọi là teo âm hộ-âm đạo. Triệu chứng bao gồm khô âm đạo, đau khi quan hệ tình dục, âm hộ dễ bị kích ứng, ngứa, rát. Tình trạng nhiễm trùng đường niệu và sinh dục dễ xảy ra hơn.
Tân sinh trong biểu mô âm hộ (VIN)
Tân sinh trong biểu mô âm hộ có thể dẫn đến ung thư âm hộ. Bệnh thường do vi-rút gây u nhú ở người (HPV) gây ra. Tiệu chứng có thể gặp như ngứa, rát hoặc da trở nên gồ ghề, mịn bất thường hoặc đổi màu trắng, nâu, đỏ. VIN cần được điều trị để ngăn phát triển thành ung thư.
Chủng ngừa HPV có thể giúp ngăn ngừa tình trạng VIN.
Ung thư âm hộ
Biểu hiện của ung thư âm hộ rất đa dạng, có thể là một khối u hoặc vết loét trên âm hộ, thay đổi màu da hoặc nốt sưng ở bẹn. Người bệnh có thể có cảm giác ngứa, rát hoặc viêm đau.
Phương pháp điều trị sẽ phụ thuộc vào giai đoạn ung thư. Tế bào ung thư thường cần được loại bỏ bằng phẫu thuật. Người bệnh cũng có thể cần hóa trị và xạ trị.
Tài liệu tham khảo:
- https://www.acog.org/womens-health/faqs/disorders-of-the-vulva-common-causes-of-vulvar-pain-burning-and-itching
- Common Benign Chronic Vulvar Disorders. Am Fam Physician. 2020 Nov 1;102(9):550-557
U nhú ống tuyến vú (intraductal papilloma) là một bệnh lý lành tính khá phổ biến của tuyến vú, hình thành từ sự tăng sinh của lớp biểu mô lót bên trong các ống dẫn sữa. Sự tăng sinh này tạo nên một polyp nhỏ nằm trong lòng ống tuyến. Mặc dù đa phần là lành tính, u nhú vẫn cần được theo dõi và đánh giá cẩn thận vì một số trường hợp có thể kèm theo biến đổi tiền ung thư.
Suy buồng trứng nguyên phát (Primary Ovarian Insufficiency – POI) là tình trạng buồng trứng hoạt động kém hơn bình thường ở phụ nữ dưới 40 tuổi. Khi đó, cơ thể không sản xuất đủ hormone nữ và chu kỳ kinh nguyệt trở nên thất thường, khiến việc mang thai trở nên khó khăn hơn. Không chỉ gây rối loạn kinh nguyệt và giảm khả năng sinh sản, suy buồng trứng còn ảnh hưởng đến sức khỏe toàn thân như xương, tim mạch và tâm lý. Việc chẩn đoán sớm và điều trị đúng hướng giúp người bệnh giảm thiểu biến chứng, cải thiện chất lượng cuộc sống và chủ động lựa chọn các phương án sinh sản phù hợp.
Suy buồng trứng nguyên phát (Primary ovarian insufficiency – POI) xảy ra khi buồng trứng ngừng hoạt động bình thường trước tuổi 40. Khi đó, buồng trứng không còn sản xuất đủ lượng hormone estrogen và không phóng noãn đều đặn. Tình trạng này thường dẫn đến vô sinh. Một tên gọi khác của suy buồng trứng nguyên phát là suy buồng trứng sớm.
Tuổi sinh sản của mỗi phụ nữ là không giống nhau, phụ thuộc vào hoạt động nội tiết và phóng noãn của buồng trứng. Thông thường, mãn kinh bắt đầu ở độ tuổi từ 45 đến 55 tuổi. Tuy nhiên ở một số phụ nữ, mãn kinh xảy ra sớm hơn.
Thông thường, trứng đã thụ tinh sẽ làm tổ ở niêm mạc tử cung. Nhưng với mang thai ngoài tử cung (còn gọi là mang thai ngoài dạ con), trứng đã thụ tinh cấy và phát triển bên ngoài tử cung của bạn, ở những vị trí như ống dẫn trứng, buồng trứng, trong ổ bụng hoặc cổ tử cung. Hơn 90% trường hợp thai ngoài tử cung bám vào ống dẫn trứng. Đây là một biến chứng mang thai nguy hiểm, có thể gây chảy máu ồ ạt, sốc và thậm chí tử vong nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời.
Loãng xương là bệnh rất thường gặp ở phụ nữ lớn tuổi, sau mãn kinh. Hiện nay loãng xương đang có xu hướng gia tăng do tuổi thọ trung bình tăng và một số thay đổi trong lối sống khiến con người ít vận động.
