Dây rốn một động mạch
TS.BS.Lê Thị Thu Hà
Như thế nào là dây rốn một động mạch?
- Dây rốn liên kết giữa bánh nhau và thai nhi
- Trong dây rốn thường có ba mạch máu: một tĩnh mạch và hai động mạch. Tĩnh mạch mang máu giàu oxy từ mẹ đến em bé và hai động mạch mang máu nghèo oxy và chất thải từ em bé vào tuần hoàn của người mẹ. Có khoảng 1% trường hợp mang thai, dây rốn chỉ có hai mạch máu, một tĩnh mạch và một động mạch, gọi là dây rốn một động mạch (DRMĐM).
- Thường gặp trong đa thai hơn đơn thai.
- Trước khi có siêu âm, phương pháp duy nhất để xác định sự hiện diện của DRMĐM là lúc sinh, sau khi kiểm tra nhau thai, dây rốn. Ngày nay, siêu âm có thể chẩn đoán được DRMĐM trước sinh.
Nguyên nhân gây nên dây rốn một động mạch?
Nguyên nhân cho đến nay vẫn chưa rõ. Tuy nhiên, có giả thiết được đặt ra:
- Một động mạch không được hình thành từ đầu hoặc dây rốn ban đầu có hai động mạch, nhưng một động mạch bị mất đi trong quá trình phát triển.
- Trong một sốt ít trường hợp, DRMĐM do bất thường về nhiễm sắc thể, hội chứng di truyền hoặc những khuyết tật bẩm sinh khác.
Yếu tố nguy cơ: đa thai, bào thai nữ, mẹ trên 40 tuổi, mẹ có bệnh đái tháo đường, tăng huyết áp, hút thuốc lá. Tuy nhiên, vẫn có những trường hợp DRMĐM xảy ra trên những thai phụ không có những yếu tố nguy cơ trên.
Dây rốn một động mạch ảnh hưởng đến thai nhi như thế nào?
- Khoảng 75% những trường hợp DRMĐM, em bé hoàn toàn bình thường và khỏe mạnh. Một động mạch rốn có thể hoạt động và không ảnh hưởng đến lưu thông máu.
- Đối với 25% còn lại, DRMĐM có thể gây sinh sinh non hoặc thai chậm phát triển.
- Một vài trường hợp thai nhi với DRMĐM có thể kèm những bất thường về tim hoặc thận, cột sống. Khi thai nhi có DRMĐM có kèm theo những bất thường hình thái được phát hiện qua siêu âm, bé có thể có bất thường về nhiễm sắc thể như trisomy 18 (hội chứng Edwards) hoặc trisomy 21 (hội chứng Down).
Cần thực hiện xét nghiệm gì khi phát hiện dây rốn một động mạch qua siêu âm?
- Siêu âm khảo sát kỹ hình thái thai nhi, đặc biệt là tim thai.
- Siêu âm đánh giá sự phát triển thai nhi qua những lần khám thai định kỳ.
- Khi cần thiết (bé có bất thường về hình thái qua siêu âm) có thể khảo sát di truyền bằng xét nghiệm trước sinh không xâm lấn NIPT (Non-Invasive Prenatal Test) qua lấy máu mẹ.
- Khảo sát di truyền cần được cân nhắc đối với những thủ thuật xâm lấn như chọc ối và sinh thiết gai nhau vì có tỉ lệ nhỏ gây sẩy thai, nhiễm trùng bào thai hoặc chạm thương thai nhi.
Lưu ý gì khi sinh bé có DRMĐM?
- DRMĐM vẫn có thể sinh ngả âm đạo, đây không phải là lý do để sinh mổ.
- Cần theo dõi sát tim thai trong khi chuyển dạ.
- Ngay sau sinh, bé được khảo sát về cân nặng, chiều dài, hình dáng bên ngoài, phản xạ, tim và thận.
- Nuôi con bằng sữa mẹ.
Tiền sản giật thường được phát hiện sau tuần thứ 20 của thai kỳ. Tuy nhiên, nguy cơ của bệnh có thể được nhận diện ngay từ 3 tháng đầu. Sàng lọc sớm giúp bác sĩ xác định những thai phụ có nguy cơ cao, từ đó có kế hoạch dự phòng và theo dõi phù hợp trong suốt thai kỳ.
Bạn không hút thuốc không có nghĩa là bạn hoàn toàn tránh được tác hại của thuốc lá. Khi ở gần người hút thuốc, bạn có thể hít phải khói thuốc thụ động – nguồn chứa nhiều chất có hại cho sức khỏe.
Trầm cảm trong thai kỳ đặt ra một thách thức lớn trong thực hành lâm sàng: bệnh lý tâm thần của mẹ nếu không được điều trị có thể gây nhiều hệ quả nghiêm trọng, trong khi lo ngại về tính an toàn của SSRI đối với thai nhi - bao gồm nguy cơ dị tật bẩm sinh và hội chứng thích nghi sơ sinh kém - có thể khiến thai phụ do dự trong việc điều trị. Để hỗ trợ người bệnh đưa ra quyết định đầy đủ và cân bằng, nhân viên y tế cần đánh giá và truyền đạt bằng chứng khoa học mạnh mẽ nhất hiện có.
Trong quản lý thai kỳ, đo huyết áp là một thao tác tưởng chừng đơn giản nhưng lại có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Tăng huyết áp là dấu hiệu trung tâm của tiền sản giật – một biến chứng có thể diễn tiến âm thầm và trở nên nguy hiểm nếu không được phát hiện kịp thời. Thực tế lâm sàng cho thấy, nhiều trường hợp tiền sản giật được phát hiện từ chỉ số huyết áp bất thường trong một lần khám thai định kỳ, trước khi thai phụ có bất kỳ triệu chứng rõ ràng nào.
Cân nặng là vấn đề khá nhạy cảm đối với nhiều phụ nữ. Tuy vậy, vì lợi ích quan trọng đối với sức khỏe của bạn và em bé, việc duy trì cân nặng hợp lý trước khi mang thai là rất cần thiết. Khi bạn đạt được cân nặng khỏe mạnh, bạn không chỉ bảo vệ chính mình mà còn góp phần bảo đảm sự phát triển tốt nhất cho thai nhi. Những phụ nữ quá gầy hoặc thừa cân đều có nguy cơ cao gặp khó khăn trong thai kỳ và có thể cần được theo dõi, hỗ trợ chặt chẽ hơn. Bác sĩ hoặc nữ hộ sinh sẽ giúp bạn hiểu rõ nguy cơ liên quan đến chỉ số BMI để có hướng chăm sóc phù hợp.
Nhau bong non là một biến chứng sản khoa nghiêm trọng xảy ra khi bánh nhau tách ra khỏi thành tử cung trước khi thai nhi được sinh ra. Tình trạng này có thể gây nguy hiểm đến tính mạng của cả mẹ và thai nhi nếu không được phát hiện và xử trí kịp thời. Do đó, việc nhận biết các dấu hiệu bất thường của nhau bong non đóng vai trò rất quan trọng trong việc giảm thiểu nguy cơ tử vong và biến chứng.
