Quản lý cân nặng ở phụ nữ mang thai

Cân nặng là vấn đề khá nhạy cảm đối với nhiều phụ nữ. Tuy vậy, vì lợi ích quan trọng đối với sức khỏe của bạn và em bé, việc duy trì cân nặng hợp lý trước khi mang thai là rất cần thiết. Khi bạn đạt được cân nặng khỏe mạnh, bạn không chỉ bảo vệ chính mình mà còn góp phần bảo đảm sự phát triển tốt nhất cho thai nhi. Những phụ nữ quá gầy hoặc thừa cân đều có nguy cơ cao gặp khó khăn trong thai kỳ và có thể cần được theo dõi, hỗ trợ chặt chẽ hơn. Bác sĩ hoặc nữ hộ sinh sẽ giúp bạn hiểu rõ nguy cơ liên quan đến chỉ số BMI để có hướng chăm sóc phù hợp.

BMI và thai kỳ

Chỉ số khối cơ thể (BMI) là sự so sánh giữa cân nặng và chiều cao của bạn. BMI sẽ được tính trong buổi khám thai đầu tiên, lý tưởng nhất là trước 12 tuần tuổi thai. BMI khỏe mạnh là từ 18.5 đến dưới 25. Nhiều phụ nữ không biết rõ mình nên tăng bao nhiêu cân trong thai kỳ và một số trường hợp tăng cân nhiều hơn mức khuyến cáo.

Một quan niệm sai lầm phổ biến là phụ nữ mang thai “phải ăn cho hai người”. Thực tế, hầu hết phụ nữ mang thai chỉ cần thêm khoảng 300 calo mỗi ngày (tương đương một ly sữa tách béo hoặc nửa cái bánh mì kẹp).

Khuyến cáo tăng cân dựa trên BMI chỉ mang tính hướng dẫn, vì BMI không phản ánh toàn diện tình trạng sức khỏe hoặc sự phân bố mỡ trên cơ thể. Khi thai nhi phát triển, bạn sẽ tăng cân dần, cân nặng này đến từ em bé, nhau thai, mô tuyến vú, nước ối và dịch cơ thể.

Bảng dưới đây cho thấy mức tăng cân khuyến nghị trong thai kỳ theo BMI.

Phân loại BMI	Mức tăng cân khuyến nghị trong thai kỳ
Dưới 18.5 – Thiếu cân	12,5–18 kg
18.5–24.9 – Bình thường	11,5–16 kg
25–29.9 – Thừa cân	6,8–11,3 kg
Trên 30 – Béo phì	5–9,1 kg

 

Tăng cân quá mức trong thai kỳ, vượt quá khuyến nghị, có thể làm tăng nguy cơ xảy ra biến chứng thai kỳ. Bác sĩ hoặc nữ hộ sinh có thể cung cấp thông tin dinh dưỡng cơ bản để giúp bạn đạt được mức tăng cân phù hợp trong suốt thai kỳ.

Mẹ bầu cũng có thể bị sút cân trong tam cá nguyệt đầu do nghén. Tuy nhiên, cân nặng thường sẽ được phục hồi và tiếp tục tăng theo tiến trình thai kỳ. Nếu tình trạng nghén nặng hoặc kéo dài, bạn nên trao đổi với bác sĩ hoặc nữ hộ sinh.

Những vấn đề liên quan đến BMI thấp trong thai kỳ

Phụ nữ quá nhẹ cân có nguy cơ cao sinh non, sinh con nhẹ cân và gặp các vấn đề dinh dưỡng. Chưa có bằng chứng rõ ràng cho thấy BMI thấp có làm tăng nguy cơ sảy thai hay không. Điều quan trọng là cả bạn và em bé phải nhận đủ vitamin và khoáng chất cần thiết. Phần lớn có thể bổ sung thông qua dinh dưỡng tốt và chế độ ăn lành mạnh. Bác sĩ có thể giới thiệu mẹ đến chuyên gia dinh dưỡng để được tư vấn thêm.

Những vấn đề liên quan đến BMI cao trong thai kỳ

Hầu hết phụ nữ mang thai có BMI cao vẫn có thể có thai kỳ khỏe mạnh. Tuy nhiên, BMI càng cao thì nguy cơ xuất hiện biến chứng càng tăng.

Nguy cơ đối với mẹ

• Huyết khối tĩnh mạch sâu ở chân (DVT) hoặc thuyên tắc phổi
• Đái tháo đường thai kỳ
• Tăng huyết áp và tiền sản giật
• Khó khăn trong một số thủ thuật — ví dụ: theo dõi tim thai khó hơn, siêu âm khó thấy rõ một số cấu trúc của thai, gây tê ngoài màng cứng khó thực hiện.

Nguy cơ đối với thai nhi

• Dị tật ống thần kinh (ảnh hưởng đến não và tủy sống)
• Tăng nguy cơ sảy thai
• Tăng nguy cơ sinh non
• Con to, Trẻ có cân nặng lúc sinh > 4 kg
• Nguy cơ phải nhập NICU (đơn vị chăm sóc đặc biệt)
• Tăng nguy cơ thai lưu
• Tăng nguy cơ béo phì và đái tháo đường khi lớn lên.

Những vấn đề liên quan đến BMI cao trong chuyển dạ và sinh nở

Nguy cơ biến chứng tăng lên trong chuyển dạ và sinh, đặc biệt nếu BMI trên 40. Nếu bạn có BMI trên 40, bạn có thể cần sinh tại bệnh viện có cơ sở vật chất và bác sĩ chuyên môn phù hợp. Một số vấn đề có thể xảy ra như:

• Sinh non (trước 37 tuần)
• Khó theo dõi tim thai
• Biến chứng gây mê
• Tăng khả năng phải mổ lấy thai cấp cứu
• Nhiễm trùng sau sinh.

Làm sao giảm nguy cơ các vấn đề này?

Dù có BMI cao, bạn vẫn có thể có thai kỳ khỏe mạnh nhờ quản lý việc tăng cân hợp lý, chú ý dinh dưỡng – vận động, khám thai đều đặn và chuẩn bị tốt cho quá trình sinh. Bạn nên:

• Khám tại phòng khám thai kỳ nguy cơ. Bác sĩ có thể chỉ định uống Aspirin liều thấp và canxi để giảm nguy cơ tiền sản giật.
• Gặp chuyên gia dinh dưỡng.
• Siêu âm để theo dõi sự phát triển của thai.
• Tầm soát sớm đái tháo đường thai kỳ.

Khi phối hợp tốt với nhân viên y tế, bạn và em bé sẽ giảm được nguy cơ biến chứng. Chế độ ăn lành mạnh và vận động đều đặn sẽ giúp ích lâu dài cho sức khỏe mẹ và bé.

Mẹo cho bữa ăn lành mạnh:

• Ưu tiên rau củ làm phần chính, kèm protein nạc
• Với tinh bột, nên chọn thực phẩm nguyên hạt
• Hạn chế thực phẩm chế biến sẵn, đồ ăn nhanh, nước ngọt
• Ăn ít nhất 1 khẩu phần trái cây tươi mỗi ngày; hạn chế nước ép

Sau sinh

Khi về nhà, hãy tiếp tục duy trì chế độ ăn lành mạnh và vận động. Việc trở lại cân nặng trước khi mang thai khác nhau ở mỗi người và có thể khó hơn khi chăm con nhỏ. Tăng cân khi mang thai là bình thường và việc giảm lại cân sau sinh cũng là quá trình tự nhiên.

Không nên áp dụng chế độ ăn kiêng quá khắt khe, đặc biệt nếu bạn đang cho con bú. Cho con bú được khuyến cáo trong năm đầu vì không chỉ tốt cho bé mà còn giúp mẹ giảm cân nhanh hơn. Phụ nữ cho con bú trong vài tháng đầu thường giảm cân hiệu quả hơn so với người không cho bú.

Nếu BMI của bạn trên 40, bạn có thể cần phòng ngừa thêm nguy cơ huyết khối ở chân hoặc phổi bằng các biện pháp đơn giản như tập thể dục nhẹ nhàng, thường xuyên và uống đủ nước.

Đạt cân nặng khỏe mạnh sau sinh giúp giảm nguy cơ trong các lần mang thai sau và cải thiện sức khỏe lâu dài.