Kiểm soát nguy cơ nhầm lẫn giữa các loại muối penicillin tiêm
Lược dịch
Việc nhầm lẫn giữa các loại muối khác nhau của penicillin tiêm có thể dẫn đến việc kê đơn, cung cấp hoặc sử dụng nhầm loại muối penicillin. Điều này có thể gây ra:
- Thất bại điều trị hoặc điều trị chậm trễ các bệnh nhiễm trùng, nếu không dùng đúng liều lượng, tần suất và đường dùng.
- Quá liều penicillin, chẳng hạn co giật và hôn mê
- Tổn thương thần kinh mạch máu nghiêm trọng, phù nề, ngừng tim và tử vong do vô tình sử dụng thuốc không đúng đường dùng.
Có ba loại muối tiêm benzylpenicillin cần được phân biệt rõ. Ba loại muối này không thể thay thế cho nhau về mặt lâm sàng.
- Benzylpenicillin natri
- Benzathin benzylpenicillin
- Procain benzylpenicillin
|
|
Benzylpenicillin (penicillin G) |
Benzathin benzylpenicillin |
Procain benzylpenicillin |
||
|
Tính chất |
Tác dụng ngắn |
Khi tiêm bắp, thuốc thủy phân tạo ra penicilin G một cách từ từ và với nồng độ thấp, cho tác dụng kéo dài |
|||
|
Chỉ định |
Hầu hết các vết thương nhiễm khuẩn và các nhiễm khuẩn ở mũi, họng, xoang mũi, đường hô hấp và tai giữa. Nhiễm khuẩn máu hoặc nhiễm mủ huyết do vi khuẩn nhạy cảm. Viêm xương tủy cấp và mạn. Viêm màng trong tim nhiễm khuẩn. Viêm màng não do các vi khuẩn nhạy cảm. Viêm phổi nặng do Pneumococcus. |
Không dùng trong điều trị các nhiễm khuẩn cấp, nặng hoặc nhiễm khuẩn huyết. Giới hạn dùng cho trường hợp nhiễm các vi sinh vật nhạy cảm cao với benzylpenicilin. VD: điều trị giang mai, bejel, bệnh ghẻ cóc (Yaws) và bệnh pinta. |
|||
|
Liều lượng |
Người lớn: 600mg đến 3g tùy theo chỉ định. Liều dùng cho trẻ sơ sinh và trẻ em tùy thuộc vào chỉ định và độ tuổi hoặc cân nặng. |
1,2 hoặc 2,4 triệu đơn vị, tùy thuộc vào chỉ định.
|
600.000 đơn vị - 2,4 triệu đơn vị. |
||
|
Đường dùng |
Tiêm bắp/ tiêm tĩnh mạch |
Chỉ tiêm bắp: Tiêm bắp sâu với tốc độ chậm, ổn định vào vùng lưng mông (phần tư ngoài trên của mông) hoặc vùng bụng mông (phần trước ngoài đùi). Khi cần dùng liều lặp lại, hãy thay đổi vị trí tiêm. Ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ, tiêm vào mặt giữa ngoài của đùi là lựa chọn tốt hơn. |
|||
|
Việc vô tình đưa muối không đúng cách vào mạch máu có thể gây hại, bao gồm tổn thương thần kinh mạch máu, phù nề nghiêm trọng, ngừng tim và tử vong. |
|||||
|
Thận trọng |
Tuyệt đối thận trọng với người có tiền sử dị ứng với penicilin và cephalosporin, do có nguy cơ phản ứng chéo miễn dịch giữa benzylpenicilin và các cephalosporin. Thận trọng với người bệnh suy giảm chức năng thận, đặc biệt ở trẻ sơ sinh và người cao tuổi. Với người suy tim, cần chú ý đặc biệt, do nguy cơ tăng natri huyết sau khi tiêm liều cao benzylpenicilin natri.
|
Thận trọng ở bệnh nhân có tiền sử dị ứng hoặc/và hen nặng. Không được tiêm vào mạch máu vì có thể gây thiếu máu cục bộ. Tiêm thuốc vào mạch máu, tiêm vào hoặc tiêm gần các dây thần kinh ngoại vi chủ yếu có thể gây hủy hoại thần kinh mạch nặng nề và/hoặc vĩnh viễn. Không tiêm tĩnh mạch vì có thể gây huyết khối, hủy hoại thần kinh mạch trầm trọng, ngừng tim phổi và tử vong. Không tiêm dưới da hoặc lớp mỡ dưới da vì gây đau và tạo cục cứng. |
Không dùng thuốc cho trường hợp có tiền sử dị ứng với các penicilin, các cephalosporin. Phải rất thận trọng khi dùng liều cao cho người bệnh có tiền sử dị ứng, hen hoặc loạn nhịp tim. Thận trọng khi dùng thuốc cho trẻ sơ sinh, trẻ nhỏ tuổi, người bệnh có suy giảm chức năng gan, thận, đặc biệt ở người cao tuổi. Đánh giá chức năng gan, thận và dùng chế độ điều trị thích hợp cho những trường hợp này. |
||
Tài liệu tham khảo
- https://www.sps.nhs.uk/articles/managing-the-risk-of-confusion-between-injectable-penicillin-salts/
- Dược thư quốc gia Việt Nam
- Cơ sở dữ liệu Uptodate, truy cập tháng 11/2025
- Nhiễm Virus là chủ yếu: Hầu hết các trường hợp viêm họng cấp ở người lớn và trẻ em do virus gây ra (Adenovirus, Rhinovirus, Influenza, Epstein-Barr Virus...).
- Tỷ lệ nhiễm GAS: Liên cầu khuẩn nhóm A (Streptococcus pyogenes - GAS) là nguyên nhân gây viêm họng do vi khuẩn phổ biến nhất. GAS chiếm khoảng 20% – 30% các trường hợp viêm họng ở trẻ em từ 5 đến 15 tuổi, và 5% – 15% ở người lớn.
Theo IDSA 2026: Mặc dù có hiệu quả đối với nhiễm ESBL-E, nhóm chuyên gia đề xuất ưu tiên dành aztreonam-avibactam, ceftazidime-avibactam, meropenem-vaborbactam, imipenem-relebactam, ceftolozane-tazobactam và cefiderocol để điều trị nhiễm do các vi khuẩn biểu hiện kháng carbapenem.
Theo IDSA 2026: Nếu cefepime được khởi trị kinh nghiệm cho uUTI do vi khuẩn sau đó xác định là ESBL-E và người bệnh cải thiện lâm sàng, không cần thay đổi hay kéo dài liệu trình kháng sinh. Nhóm chuyên gia đề xuất tránh cefepime trong điều trị cUTI hoặc nhiễm ngoài đường tiết niệu do ESBL-E, ngay cả khi đã chứng minh nhạy cảm với cefepime.
Theo IDSA 2026: Nếu piperacillin-tazobactam được khởi trị kinh nghiệm cho uUTI do một vi khuẩn sau đó xác định là ESBL-E và người bệnh cải thiện lâm sàng, không cần đổi thuốc cũng như không cần kéo dài thời gian điều trị. Nhóm chuyên gia đề xuất piperacillin-tazobactam là lựa chọn thay thế cho cUTI do ESBL-E ở người bệnh không nguy kịch và không kèm nhiễm khuẩn huyết. Ngược lại, không khuyến nghị piperacillin-tazobactam để điều trị nhiễm ESBL-E ngoài đường tiết niệu, ngay cả khi đã chứng minh nhạy cảm in vitro với piperacillin-tazobactam.
Theo IDSA 2026: Ertapenem, imipenem và meropenem là các thuốc ưu tiên điều trị nhiễm ESBL-E ngoài đường tiết niệu. Imipenem hoặc meropenem được ưu tiên ở người bệnh nguy kịch hoặc giảm albumin máu. Cefepime-enmetazobactam là lựa chọn thay thế cho các nhiễm ESBL-E ngoài đường tiết niệu. Khi đã đạt đáp ứng lâm sàng phù hợp, có thể cân nhắc chuyển sang ciprofloxacin, levofloxacin hoặc TMP-SMX đường uống, với điều kiện đã chứng minh nhạy cảm in vitro.
Enterobacterales sinh β-lactamase phổ rộng (ESBL-E) là nhóm vi khuẩn có khả năng bất hoạt phần lớn penicillin, cephalosporin và aztreonam. Các chủng ESBL-E vẫn còn nhạy cảm với carbapenem, nhưng thường đồng mang thêm gen hoặc đột biến làm mở rộng phổ kháng đối với nhiều nhóm kháng sinh không phải β-lactam. ESBL gặp phổ biến nhất ở Escherichia coli, Klebsiella pneumoniae và Klebsiella oxytoca.



